Euregio Railcorridor

Zwolle - Twente - Münsterland, NL/D

Hoe kan een trein bijdragen aan een sterke grensoverschrijdende regio?

De Euregio ligt aan de rand van ‘ABC’ (Amsterdam-Brussels-Cologne); hét economisch hart van de EU.

De Euregio staat in goede verbinding met de North Sea Baltic corridor, onderdeel van de TEN-T corridors in de EU – die internationale verbindingen inzet voor samenwerking en regionale (economische) ontwikkeling (Euregiorail corridor in wit).

Grenzen overwinnen met als doel één gemeenschappelijke stad-land-regio is wat de EUREGIO drijft. Destijds opgericht vanuit het besef dat voor een grensoverschrijdende gebiedsontwikkeling allereerst wederzijds vertrouwen en samenwerking nodig zijn, zijn in de Euregio nog altijd de pijlen gericht op versterking van economie, maatschappij en duurzame ruimtelijke ontwikkeling.

De regio Zwolle – Twente – Münsterland is strategisch gelegen in Noordwest-Europa: aan de rand van het ‘ABC-gebied’. Dit biedt kansen – maar om die te kunnen verzilveren, moet grensoverschrijdend worden samengewerkt. Tegelijkertijd staan de economische veerkracht en de brede welvaart van de regio nu al onder druk. Van lokaal tot op internationaal niveau zal gezocht moeten worden naar manieren om een aantrekkelijke vestigings-, woon- en verblijfsregio te blijven.

De belangrijkste conclusies uit de SWOT-analyse

Drie regio’s, één lijn

In de corridor Zwolle – Twente – Münster wonen 3,1 miljoen mensen. Niet in grootstedelijke agglomeraties, maar verspreid over vooral middelgrote steden en in het uitgestrekte, relatief dichtbevolkte landelijk gebied. Vanwege het natuurlijke en cultuurhistorische landschap is het gebied toeristisch-recreatief geliefd, en de economie bloeit er momenteel. Alle drie de deelregio’s kenmerken zich door een behoorlijk zelfredzame economie. Er is veel potentieel aanwezig: opleidingsmogelijkheden op alle niveaus, toonaangevende ziekenhuizen, en grote bedrijven die inspelen op bijvoorbeeld medische technologie en hoogtechnologische toepassingen. Münster en Zwolle zijn vergelijkbare steden met een sterke centrale functie voor een groot ommeland; Twente ziet zichzelf hiertussen als verbindingsregio. Wat dit geheel aan elkaar rijgt, is de spoorverbinding.

De EUREGIO werkt al decennia aan een sterke grensoverschrijdende regio, en ziet voor de toekomst een belangrijke rol weggelegd voor die Euregio railcorridor. Het ruimtelijk-economisch profiel dat wij samen met adviesbureau Public Result hebben opgesteld, dient om de kansen in beeld te brengen voor structuurversterking langs deze lijn. Niet gericht op de technische spoorverbeteringen – die ook nodig zijn – maar op een lange termijn ‘euregionale plus’ voor ondernemers, bewoners, studenten, forenzen en bezoekers. 

Om die euregionale meerwaarde van de spoorlijn te kunnen duiden, hebben we een analyse uitgevoerd van het huidige functioneren van de Euregio. Dit hebben we middels een SWOT-analyse op vijf thema’s gedaan: economie, brede welvaart, stationsgebieden, mobiliteit en duurzaamheid. Ook is een actorenanalyse uitgevoerd waarbij specifiek naar netwerken is gekeken. Netwerken zijn namelijk van onmisbaar belang voor de ruimtelijk-economische structuurontwikkeling. Als indicator van samenwerking en concreet als het vehikel waar afstemming en ontmoeting tussen overheden, bedrijven, onderwijs- en onderzoekinstellingen plaatsvindt. 

Alle gebieden rondom de treinstations van de Euregio binnen 5 minuten fiets-afstand.

De Euregiorail creëert samenwerkingsmogelijkheden voor kansrijke niches
Uit de analyse blijkt dat er gezamenlijke economische speerpunten zijn, maar dat nog veel winst te behalen is uit samenwerking (niet alleen de grensoverschrijdende, maar ook die bínnen de provincie Overijssel: waar Zwolle haar blik meer westwaarts – naar de Randstad – richt, kijkt Twente namelijk naar het Duitse achterland). Terwijl juist op het vlak van ruimtelijke ontwikkeling en bereikbaarheid de samenwerking achterblijft, kan de economische potentie van de Euregio versterkt worden door betere verbindingen. En dat vraagt om een goede infrastructuur.

De Euregiorail

Veranderingen zijn onafwendbaar
Hoewel er goede bovenregionale spoorverbindingen zijn en veel mensen daardoor, soms op enige afstand, gebruik kunnen maken van de trein, is de Euregio multimodaal niet goed ontsloten. Op de weg dreigt congestie; de ov-bereikbaarheid van het landelijk gebied is ondermaats; en de treinverbinding Zwolle-Twente-Münster heeft een kwalitatieve impuls nodig.

Zeker met het oog op de langere termijn. Want ondanks dat het nu nog goed toeven is in de regio – met rustig wonen in een natuur- en cultuurrijk gebied op treinafstand van belangrijke steden, toonaangevende universiteiten en internationale vluchthavens – zijn verbindingen tussen stad en platteland gebrekkig. En als op termijn de bevolking in de kleine kernen gaat krimpen, staat de leefbaarheid er al snel onder druk. Prognoses wijzen uit dat er bovendien sterke krapte op de arbeidsmarkt gaat optreden in de Euregio – door ontgroening en vergrijzing, maar ook doordat de regio er onvoldoende in slaagt talenten te behouden.

Ook verder van het spoor kan geprofiteerd worden van Euregiorail
Aantrekkelijke, levendige steden met een hoog cultureel – en voorzieningenniveau zijn belangrijk om de slag om deze talenten niet te verliezen van grootstedelijke agglomeraties, en tegelijkertijd zijn goede stad-land verbindingen nodig om leegloop van het platteland te voorkomen en daarmee als regio een rijk palet aan vitale woonmilieus te kunnen blijven bieden.

De opwaardering van de spoorverbinding Zwolle – Twente – Münster met doorgaande treinen, kan volgens ons leiden tot een belangrijke verbindingsas voor uitwisseling, een gezamenlijke, duurzame en inclusieve groei en daarmee versterking van de brede welvaart. Dit is de ‘euregionale plus’ die ontstaat door de Euregiorail.

Vier verschillende scenario’s voor ontwikkeling van de Euregio railcorridor. Afhankelijk van het ambitieniveau in elke deelregio (verticale as) en de mate van netwerkcoördinatie en investeringsvermogen (horizontale as) varieert dit van een doorgaande verbinding met goede basisvoorzieningen (linksonder) tot een goed verbonden treinnetwerk, met ook intercity-verbindingen naar belangrijke andere steden. Dit is dienend aan een excellente woon-, werk- en leeromgeving (rechtsboven).

Bouwen aan een sterke Euregio vanuit een gedeelde basis
Het werken aan de euregionale plus voor zowel de stedelijke als landelijke gebieden vergt (intensievere) samenwerking. We hebben een rijke schakering aan bouwstenen samengesteld op de vijf onderzoeksthema’s (economie, brede welvaart, stationsgebieden, mobiliteit en duurzaamheid). Deze bouwstenen zijn divers in aard en impact, en nodigen uit tot snel beginnen. Elk van de deelregio’s kan hiermee aansluiten bij eigen ambities, tijdslijnen en aanknopingspunten, maar door voor elke bouwsteen steeds de raakvlakken met andere thema’s te benoemen, komt het belang van integraliteit en (dus) samenwerken steeds naar voren.

Een katalysator voor toekomstige ontwikkelingen
Afhankelijk van het ambitieniveau en de mate van netwerkcoördinatie en investeringsvermogen (binnen en tussen de drie regio’s), zijn verschillende ontwikkelingsrichtingen denkbaar. Als vingeroefening om te maken keuzes te belichten, hebben we vier scenario’s ontwikkeld. Als een hercombinatie van bouwstenen laten de scenario’s zien wat voor elke regio gloort aan de horizon als de mogelijkheden benut worden.

In alle regio’s dient de Euregio railcorridor in de basis – ongeacht het scenario – als motor voor verbinding. Daardoor kan het gemakkelijk gebruikt worden voor uitwisseling en samenwerking en dient het een duurzame ontwikkeling en het brede welvaartperspectief. Bij meer gezamenlijke ambitie kan, afhankelijk van de mate van netwerkcoördinatie, de Euregiorail ingezet worden voor gebiedsontwikkelingen in spoorzones en een inclusieve, robuuste ontwikkeling – of zelfs voor het creëren van excellente woonmilieus en een vitaal ecosysteem waarin niches en innovaties tot bloei komen. 

Euregio Railcorridor

De corridor Zwolle – Twente – Münster ligt op een strategische locatie aan de rand van Europaas economisch hart. Binnen het internationale samenwerkingsverband van de EUREGIO wordt deze corridor aaneengeregen door de spoorlijn. Hoewel het nu nog goed gaat in de Euregio, zal beter samengewerkt moeten worden om de kansen te verzilveren die er liggen op gebied van onderwijs, arbeidsmarkt, economie en innovatie, woonmilieus en leefbaarheid, mobiliteit en duurzaamheid. Want op termijn dreigen o.a. bevolkingskrimp, congestie, de klimaatcrisis, verschraling van het voorzieningenaanbod en het verliezen van de slag om talent.

Om ook op lange termijn een aantrekkelijke vestigingsregio te blijven en duurzame en inclusieve ontwikkeling tot stand te brengen, zijn betere verbindingen cruciaal. Juist hier kan de Euregio railcorridor een rol spelen. Met deze goed aangetakte lijn en al haar stations – met elk hun invloedssfeer en ontwikkelmogelijkheden – heeft de regio goud in handen. Verschillende ontwikkelrichtingen zijn – afhankelijk van ambitie, netwerkcoördinatie en investeringsvermogen – voor elk van de drie deelregio’s denkbaar.

Maar of het nu gaat om de verstrekkende ontwikkeling van top-innovatiemilieus en economische niches, of om louter een doorgaande spoorverbinding met 24 stops; in alle gevallen is de Euregiorail de verbindingsas voor uitwisseling en versterking van de brede welvaart – de euregionale plus.

details

Project
Euregio Railcorridor
Locatie
Zwolle - Twente - Münsterland, NL/D
omvang
Periode
2022
Opdrachtgever
EUREGIO
Discipline
Stedenbouw
Programma
Ruimtelijk-economisch profiel
Status
Gerealiseerd
Partners
Public Result
Meer info
bd@dezwartehond.nl