Optimistic Activism
Tentoonstelling Optimistic Activism
Met de tentoonstelling Optimistic Activism - Architecture, Urbanism and the Power of Generosity, georganiseerd door het Aedes Architectuurplatform in Berlijn, laat De Zwarte Hond zien hoe positieve verandering doelgericht kan worden vormgegeven, met generositeit als strategisch uitgangspunt. De tentoonstelling bouwt voort op 40 jaar ervaring, waarin het bureau zich ontwikkelde van een gevestigd architectenbureau tot een multidisciplinaire ontwerpstudio. Daarbij wordt verder gekeken dan architectuur en stedenbouw, met een voortdurende verbinding met maatschappelijke vraagstukken. De centrale vraag is niet langer waaróm we moeten handelen, maar hoe we en met wat. De Zwarte Hond benadert dit vanuit het principe van optimistisch activisme: optimistisch, omdat verandering mogelijk is; activistisch, omdat die verandering noodzakelijk is. Generositeit vormt de kern van deze werkwijze - zowel in ruimtelijke als sociale zin.
De tentoonstelling is verdeeld over twee ruimtes bij Aedes. HOW toont de op samenwerking gerichte aanpak van het bureau, met aandacht voor inspiratie en referenties, verbeeld in een ruimtelijke installatie met films en een tijdlijn. WHAT presenteert twaalf projecten aan de hand van maquettes, tekeningen en foto’s, en laat zien hoe maatschappelijke betrokkenheid, ontwerpvaardigheid en vakmanschap samenkomen in gerealiseerde gebouwen. Samen laten ze zien hoe de werkwijze en projecten van De Zwarte Hond optimistische energie genereert – energie die leidt tot plekken die mensen samenbrengen en het gemeenschapsleven verrijken.
data
- Locatie
- Berlin, DE
- omvang
- 260 m²
- Opdrachtgever
- De Zwarte Hond
- Discipline
- Architectuur, Stedenbouw, Strategie
- Programma
- Publicaties & tentoonstellingen
- Periode
- 2025
- Status
- Gerealiseerd
- Partners
- Architekturforum Aedes
Waarom niet langer de waarom?
Met de iconsiche uitspraak van Greta Thunberg tijdens de COP26 in 2021: “No more blah blah blah”, werd scherpe kritiek geuit op loze beloften en bestuurlijke traagheid bij de aanpak van de klimaatcrisis. De oproep was helder: minder woorden, meer daden. De tijd van uitstel is voorbij.
De vraag is dan ook niet langer waarom we moeten handelen, maar hoe en met welke middelen (wat). De uitdagingen zijn bekend: het verkleinen van de kloof tussen arm en rijk en het aanpakken van klimaatverandering, zodat we ook de 22e eeuw in goede gezondheid kunnen bereiken.
De Zwarte Hond benadert deze opgaven vanuit optimistisch activisme: optimistisch omdat verandering mogelijk is; activistisch omdat die verandering ook daadwerkelijk moet worden gerealiseerd.
HOW
HOW laat de samenwerkingsgerichte werkwijze van De Zwarte Hond zien, evenals een ‘wolk’ van referenties, gebeurtenissen en inspiratiebronnen die aan het werk van het bureau ten grondslag liggen. Tegelijkertijd staat HOW voor het ruimhartig delen van kennis en expertise – binnen het bureau én met externe partijen, medewerkers, adviseurs en opdrachtgevers.
Drie films nemen de bezoeker mee langs de belangrijkste inspiratiebronnen van het bureau, verbeeld in drie korte verhaallijnen: Craftsmanship, Togetherness en Open City.
Powers of Ten van Charles and Ray Eames
De impact van het verkeerscirculatieplan van 1977 op Groningen. Deze film werd gemaakt voor de tentoonstelling Bold Cities Brave Decisions.
DNA
De manier waarop De Zwarte Hond denkt en werkt komt voort uit een voortdurende nieuwsgierigheid naar hoe anderen hebben gewerkt en dat doen. De Zwarte Hond kent talloze mentoren die, vaak onbewust, hebben bijgedragen aan wie wij vandaag zijn. Drie invloeden lichten we hier uit:
Powers of Ten
De film Powers of Ten van Charles en Ray Eames, gebaseerd op het boek Cosmic View van Kees Boeke, laat zien dat elke schaal zijn eigen structuur en schoonheid heeft, maar dat alle schalen met elkaar verbonden zijn. Bewust opereren op al deze niveaus vraagt kennis en vakmanschap: een ingreep op de ene schaal beïnvloedt altijd de andere. Een enkel raam kan de beleving van een interieur veranderen, terwijl de maat en vorm van een publieke ruimte bepalend kunnen zijn voor de ervaring van een gebouw – en omgekeerd.
De Zwarte Hond begrijpt dat het ontwerpen van deze relaties voortdurende oefening, reflectie en dialoog vereist. Elk ontwerp wordt daarom zorgvuldig bekeken, getest en ontwikkeld vanuit meerdere perspectieven, met op elke schaal het eigen vakmanschap en expertise.
De Arendtiaanse publieke ruimte van Groningen
Hannah Arendt definieerde publieke ruimte als de arena waar mensen elkaar als gelijken ontmoeten en pluraliteit zichtbaar wordt. Voor haar is publieke ruimte niet alleen fysiek, maar ook symbolisch: het is de plek waar het gemeenschappelijke leven vorm krijgt. Het verkeerscirculatieplan van Groningen uit 1977, dat de binnenstad autoluw maakte, kan worden gezien als een herontwerp van de publieke ruimte in Arendts betekenis. Auto’s werden geweerd, waardoor de stad weer ten dienste stond van de collectieve beleving.
Net als Hannah Arendt beschouwt De Zwarte Hond de stad als podium voor menselijke diversiteit, waar samenleven zichtbaar wordt in fysieke structuren.
Deze film is gemaakt voor de tentoonstelling Bold Cities, Brave Decisions en toont de impact van het verkeerscirculatieplan van 1977 op de stedelijke kwaliteit van Groningen.
Herbie Hancock over Miles Davis generositeit
Een filmfragment toont de kracht van generositeit geïllustreerd aan de hand van een verhaal van Herbie Hancock. Tijdens een optreden speelde hij in een solo een verkeerd akkoord, waarop Miles Davis, in plaats van hem te corrigeren, een frase speelde die het akkoord betekenis gaf. Geen afwijzing, geen correctie, maar een antwoord dat ruimte bood aan het onverwachte en het verder hielp. “Ik weet niet hoe hij het deed, maar hij veranderde mijn gif in medicijn,” aldus Hancock.
In het ruimtelijke domein ontstaat traagheid vaak doordat fouten of onvolkomenheden worden uitvergroot of vermeden. De aandacht verschuift dan van wat er mogelijk is naar wat er niet klopt. De Zwarte Hond kiest ervoor om, net als in het verhaal van Hancock en Davis, anders te kijken: niet blijven hangen in wat misgaat, maar door het te benaderen als vertrekpunt. Wat zich aandient – bedoeld of onbedoeld – wordt serieus genomen en ingezet als onderdeel van het ontwerpproces. Zo ontstaat ruimte om verder te denken en om bestaande situaties te verrijken in plaats van te corrigeren.
We kunnen allemaal leren van het vakmanschap van Miles Davis: hoe je elkaars fouten opvangt zonder ze te corrigeren.
Waarden
De trilogie Homo Faber van Richard Sennett – The Craftsman, Together en Building and Dwelling – onderzoekt hoe mensen betekenis geven aan hun leven via werk, samenwerking en de stedelijke leefomgeving. De Zwarte Hond herkent hierin zijn eigen waarden: principes die richting geven aan onze manier van werken en aan wat wij willen bereiken.
Vakmanschap
Vakmanschap is de menselijke drijfveer om iets goed te doen omwille van het werk zelf. Denken en doen zijn nauw verbonden zijn; vaardigheid, toewijding en creativiteit zijn essentieel voor betekenisvol werk. Goed werk doen, met aandacht en zorg versterkt onze verantwoordelijkheid naar anderen en de samenleving. Bij De Zwarte Hond leren we vooral door te doen, blijven we nieuwsgierig en toetsen we voortdurend ons werk. Zo blijven we ons ontwikkelen en vermijden we stilstand.
Samenwerking
Projecten worden steeds complexer: schaarste aan materialen en personeel, inpassing in stedelijke of landschappelijke contexten, duurzaamheid, maatschappelijke opgaven en de noodzaak van draagvlak vragen om samenwerking. Sennett laat zien dat samenwerken een ambacht is: luisteren, empathie tonen en anderen ruimte geven vraagt oefening en ervaring. Bij De Zwarte Hond omarmen we dit proces en oogsten we nieuwe inzichten, oplossingen en soms zelfs nieuwe vriendschappen.
Open Stad
Sennett pleit voor een ‘open stad’, waarin de complexiteit van het dagelijks leven wordt omarmd en ontmoetingsplekken ontstaan die samenwerking en begrip bevorderen in plaats van segregatie. De Zwarte Hond vertaalt dit in architectuur en stedenbouw door ruiimtes te ontwerpen die gedeelde ervaringen, kennisdeling en gemeenschap stimuleren, met als doel inclusieve steden en democratische betrokkenheid.
Catalogus
In samenwerking met Aedes is tevens een uitgebreide publicatie verschenen: Optimistic Activism – Architecture, Urbanism and the Power of Generosity. Met deze uitgave zijn wij opgenomen in de internationaal befaamde reeks tentoonstellingscatalogi, die inmiddels meer dan 400 titels omvat. Bestel het boek via de webshop.
Suppe und Brot
Met het concept Suppe und Brot neemt De Zwarte Hond Hannah Arendt metafoor letterlijk: mensen komen samen rond een tafel en delen ze ideeën, ervaringen en overtuigingen – een plek die verbindt en onderscheidt. Het gesprek gaat niet om consensus, maar om het samen vormgeven van een gedeeld wereld van betekenis.
Hiervoor ontwierp De Zwarte Hond de servieslijn Ensemble, in samenwerking met Cor Unum, een keramiekatelier in ’s-Hertogenbosch, waar ontwerpers, vrijwilligers, professionals en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt samen betekenisvolle objecten maken.
