Hoe ontwikkelt een toonaangevend zorg- en kennisinstituut zich met beperkte ruimte?
Healthy Ageing Campus Groningen
De gebiedsvisie Healthy Ageing Campus Groningen schetst het toekomstbeeld voor 2040, een campus waar alles draait om gezond leven. De visie biedt een kader voor ruimtelijke, functionele en programmatische verbeteringen, zodat de campus meegroeit met toekomstige uitdagingen en stevig wordt verankerd in de stad. De Healthy Ageing Campus heeft een dubbele opgave: enerzijds ruimte bieden aan zorg, onderwijs, onderzoek en ondernemerschap, anderzijds een aantrekkelijke, duurzame leefomgeving creëren waar gezondheid, ontmoeting en innovatie centraal staan. Daarmee gaat de visie verder dan het campusterrein en raakt zij aan de ontwikkeling van stad en regio als geheel.
De gebiedsvisie is opgesteld door De Zwarte Hond in opdracht van UMCG, RUG en de gemeente Groningen, en in samenwerking met de bureaus Felixx en Sweco. Het doel is de campus verder te ontwikkelen tot een dynamische stadscampus waar kennis, zorg en stedelijk leven onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. De campus wordt doorwaadbaar en open voor iedereen, met nieuwe verbindingen naar de stad, autoluwe straten en een slimme organisatie van (fiets)parkeren en logistiek. Kwalitatief groen, ontmoetingsplekken en een fijnmazig netwerk van paden vergroten de kans op ontmoeting en actieve interactie. Klimaatbestendige ingrepen zoals vergroening en wateropvang, maken de campus toekomstbestendig, terwijl ontwikkelruimte binnen het programma ruimte biedt voor groei en innovatie. Zo ontstaat een gezonde, levendige en flexibele campus die zowel op de korte als lange termijn kan meegroeien met de stad en haar gebruikers. De gebiedsvisie is vastgesteld met uitzondering van het Bodenterrein.
data
- Locatie
- Groningen, NL
- omvang
- 28,3 ha
- Opdrachtgever
- UMCG (Universitair Medisch Centrum Groningen), RUG (Rijksuniversiteit Groningen), Gemeente Groningen
- Discipline
- Stedenbouw
- Programma
- Verstedelijkingsstrategie
- Periode
- 2023-2025
- Status
- Visie
- Partners
- Felixx, Sweco
Jaren 30, paviljoenen in het groen
Jaren 80, de toevoeging van het CMC (Centraal Medische Complex) weerspiegelt de grootschalige en functionele benadering van de moderne tijd.
Verrommeling en fietsparkeren op de campus
Van eilandbastion naar open stadscampus
De Healthy Ageing Campus ligt direct ten oosten van de binnenstad van Groningen. Sinds 1903 staat hier het Algemeen Provinciaal, Stads- en Academisch Ziekenhuis, oorspronkelijk aan de rand van de stad. Door de stedelijke uitbreidingen kwam het ziekenhuis steeds meer als een eiland in de stad te liggen. Sinds de jaren zestig is nieuwbouw alleen mogelijk door verdichting of sloop, wat leidde tot een cyclus van interne verhuizingen en modernisering. Zo transformeerde het terrein in ruim 120 jaar van groene paviljoens tot een stenig bastion. De opgave is nu om zowel ruimte te bieden voor groei als een aantrekkelijke en duurzame campus te creëren, waarin gezondheid, ontmoeting en innovatie centraal staan.
1 Doorwaadbare campus
2 Efficiënte logistiek
3 Het verwijderen van overbodige toevoegingen aan gebouwen
4 Schoonvegen van fietsparkeren
5 Ruimte voor vergroening
6 Verrijking van programma (ook wonen)
7 Collage van gebouwen koesteren het erfgoed
Ruimtelijke principes
De ruimtelijke structuur is opgebouwd uit een buitenring, een binnenring en een reeks levendige pleinen. De buitenring sluit aan op het groenblauwe netwerk van Groningen en biedt ruimte aan beweging, natuur en klimaatadaptatie. De binnenring verbindt zorg, onderwijs en wonen, met een fijnmazig netwerk van paden, binnentuinen, groenvakken en doorsteekjes dat de campus verweeft tot één samenhangend geheel. De binnenring loopt niet alleen door de buitenruimte, maar ook door de gebouwen, waardoor binnen en buiten met elkaar vervlochten raken en routes vanzelf worden voortgezet.
Klimaatadaptatie op de Healthy Ageing Campus gaat samen met een sterke vergroening en vermindering van verharding. De ambitie is om meer bomen, groen en wateropvang toe te voegen. Dit kan alleen als parkeren en fietsenstallingen anders georganiseerd worden en overbodige toevoegingen aan gebouwen verdwijnen. Binnentuinen blijven open, gebouwen krijgen groene daken en regentuinen, vijvers en lagergelegen groendelen zorgen voor voldoende waterberging en verkoeling.
Sociaal netwerk
Het vergroten van de botsingskans
Toevallige ontmoetingen vormen de basis voor kennisuitwisseling op de campus. Om deze botsingskans te vergroten, ontstaan uitnodigende ‘sticky places’ waar mensen vertragen, blijven hangen en elkaar ontmoeten. Transparante plinten, aantrekkelijke buitenruimtes, goed verbonden routes en strategische knooppunten maken dit mogelijk. Centrale pleinen zoals het Stadsplein, Noordplein, Innovatieplein, Zorgplein en Fonteinplein zijn de belangrijkste ontmoetingsplekken waar kruisbestuiving kan plaatsvinden tussen onderwijs, onderzoek en bedrijfsleven. Rondom deze pleinen liggen publieke en campusvoorzieningen. De campus is daarnaast ontworpen als een healthy ageing environment die het welzijn van gebruikers bevordert en stress vermindert. De omgeving stimuleert bewegen, sporten en ontspannen, met wandelroutes, informele speelaanleidingen en groene oevers langs het water.
De essentiekaart vormt het kader voor nieuwe ontwikkelingen. De gebiedsvisie is vastgesteld met uitzondering van het Bodenterrein.
Ruimte voor groei
De Essentiekaart vormt het kader voor nieuwbouw en renovatie en creëert tegelijk ruimte voor de toekomstige groei van de Healthy Ageing Campus. Het programma van de campus is in zones opgebouwd: zorg in het zuiden, onderwijs in het noorden, onderzoek op semi-openbare plekken en een functiemix aan de randen. De campus biedt ruimte voor circa 132.000 m² nieuw programma (inclusief het Bodenterrein): 64.000 m² werken en onderzoek, 27.500 m² voorzieningen en 40.500 m² wonen.
Hierbij worden historische gebouwen hergebruikt en gecombineerd met nieuwbouw. Langs de Vrydemalaan, op het Bodenterrein en de Noordpunt ontstaat een mix van stedelijke functies en woningen. Innovatie vindt campusbreed plaats met voorzieningen als een Living Lab, incubator en BioMed&Tech Hub. De functiemix rond de ‘sticky places’ zorgt voor levendigheid en ontmoeting, met publiek programma vooral in de plinten aan de pleinen. Aan het Stadsplein komt een recreatieve plek met toegang tot het Oosterhamrikkanaal.
Oostflank
Noordpunt. De gebiedsvisie is vastgesteld met uitzondering van het Bodenterrein.
Gezamenlijk strategische keuzes maken
De gebiedsvisie laat zien dat een toonaangevend zorg- en kennisinstituut ook op een beperkte locatie kan groeien, mits er samenhang, visie en gedragen keuzes zijn. Door samen met onze opdrachtgevers het UMCG, de RUG en gemeente Groningen een lange termijnvisie te ontwikkelen die de dagelijkse projecten overstijgt, is een kader ontstaan voor deelprojecten op korte, middellange en lange termijn. De campus wordt zo een open, doorwaadbare plek voor de stad, waar gezond leven, leren en werken samenkomen. Strategische ingrepen zoals een nieuw logistiek centrum, slim (fiets)parkeren en kwaliteitsvolle vergroening maken het mogelijk om ruimte en functionaliteit te combineren, waardoor groei samengaat met hoge ruimtelijke kwaliteit, duurzaamheid en klimaatadaptatie.
